Stigmatisering: De psychiatrie is mediageniek

Wanneer forensisch psycholoog Corine de Ruiter, of psychiaters als Bram Bakker of Hjalmar van Marle hun zegje doen op televisie of in de krant, komt hen dat regelmatig op harde kritiek te staan, niet zelden van hun collega’s. Toch vragen onderwerpen als de schizofrenie van Tristan van der Vlis, medicatiegebruik bij adhd of het functioneren van de jeugdzorg wel degelijk om de visie en uitleg van een expert. Het maakt de onderwerpen toegankelijk voor een groot publiek waardoor vooroordelen en stigmatisering zullen afnemen.  Experts die over deze zaken willen praten, blijken echter schaars. Voor redacties is er weinig keuze, want het lijstje met goede ggz-deskundigen is kort. Wat moet er veranderen? 

Moedige experts
‘De mogelijkheden van de media worden onderschat, zowel door mensen die in de geestelijke gezondheidszorg werken, als door vertegenwoordigers van cliëntenorganisaties en beroepsverenigingen’, zegt communicatieadviseur Martin van ’t Klooster die zich al sinds 1986 met het onderwerp bezig houdt. ‘Er moet veel meer aandacht komen voor het omgaan met media in de opleidingen. Die is er niet en daar liggen juist de kansen’. Geen cursussen ‘hoe houd ik journalisten van mijn lijf’, maar juist trainingen met een positieve insteek: bijvoorbeeld hoe vertel ik als hulpverlener een goed verhaal over een nieuwe, succesvolle behandeling. Volgens Van ’t Klooster steken nu alleen de echt moedige experts hun hoofd boven het maaiveld uit. Door schade en schande worden ze wijs. ‘Het is gebrek aan ervaring waardoor er zo’n groot tekort aan experts is. Hulpverleners moeten zich realiseren dat hun werk heel mediageniek is. Ze zouden het juist als een uitdaging moeten zien hun werk en patiënten op een positieve manier in het nieuws te krijgen.’ Van ’t Klooster staat er niet alleen voor met deze oproep. De World Psychiatric Association (WPA) pleit al jaren voor modernisering van het mediabeleid van psychiaters en hun beroepsverenigingen. Langzaam maar zeker lijkt dit besef nu ook in Nederland door te dringen binnen de sector.   

Kennis bevrijdt
‘Ik zou willen dat er meer mensen waren zoals ik’, verzucht Bram Bakker die als psychiater al jarenlang ervaring heeft met de media. Hij is altijd blij wanneer hij collega’s zinnige dingen hoort zeggen in interviews. ‘Ik krijg te vaak onterecht het verwijt dat ik altijd degene ben die z’n mond opentrekt over een onderwerp. Ik weiger net zo vaak interviewverzoeken, namelijk als een onderwerp niet in mijn vakgebied ligt. Dan verwijs ik journalisten door.’ Forensisch psycholoog Corine de Ruiter sluit zich daarbij aan. ‘Naamsbekendheid werkt in Nederland regelmatig in je nadeel. Dit land is te klein. Ik heb Amerikaanse collega’s die ook regelmatig in de media komen en daar speelt dit helemaal niet. Maar het is emigreren of er gewoon mee dealen.’ De Ruiter doet dat laatste en maakt zich niet al te druk om de harde kritiek die ze soms krijgt. ‘Ik geloof erg sterk dat kennis mensen kan bevrijden. Het delen van die kennis is mijn taak. Het is veel stigmatiserender voor psychiatrisch patiënten om hun problemen onder het tapijt te moffelen en te doen alsof ze niet bestaan.’ De Ruiter benadrukt dat de media een essentieel onderdeel zijn van de huidige maatschappij, iets waar zij als expert geleerd heeft gebruik van te maken. ‘Ik ben erg voor transparantie, laat dingen maar duidelijk worden in alle openheid en in het debat’. 

Maatschappelijke taak
Psychiater Johan Arends is wat terughoudender naar de media, maar is groot voorstander van scholing op dit gebied. ‘De keren dat ik werd benaderd door de media ging het om een incident of om onderwerpen als alcohol en drugs. Dat ging me op den duur tegenstaan, omdat het maar zo’n klein deel is van het werk dat ik doe. Bovendien slaag ik er niet in om voor andere dingen aandacht te vragen, dus een mediatraining zou zeker helpen.’ Arends merkt daarbij op dat psychiaters zich pas sinds kort zijn gaan realiseren dat het tevens hun taak is dat hun patiënten zich maatschappelijk goed kunnen redden. ‘Door met sympathie en kennis van zaken over onze patiënten in de media te spreken, dienen wij ook hun belang. Die notie ontbrak lange tijd en daar moet meer aandacht voor komen tijdens de psychiateropleidingen’. 

Landelijke poule 
Er zou een enorme poule moeten zijn met psychiatrisch deskundigen per vakgebied, vindt ook Bram Bakker. ‘Voor strafpleiters levert het vaak gewoon nieuwe klanten op als ze iets zinnigs zeggen over een geruchtmakende zaak. Zo is ons bussinessmodel niet, dus dan blijft er nog maar één argument over: je vindt het onderwerp belangrijk en je wil dat het aandacht krijgt. Positieve aandacht, juist van experts, helpt tegen stigma’s, dat tonen meerdere grote buitenlandse campagnes. Wij werken in het hart van de samenleving met problemen die mensen diep raken, de tijd om onzichtbaar te blijven is voorbij’. (Door Christel Don)

Dit is de 1e aflevering van een speciale Psy-zomerserie over stigmatisering van psychiatrische patiënten. Psy is benieuwd naar uw reactie op deze aflevering en nodigt u van harte uit te reageren. Volgende week deel twee!  

Verder lezen over media & stigmatisering? Enkele leestips: 

Recente afstudeeronderzoeken over dit onderwerp: