17 mei 2012

Carien Karsten: 'Mindfulness pakt burn-out niet aan'

Burn-out is het beste te verhelpen met een behandeling die gericht is op werkhervatting, zegt burn-outdeskundige Carien Karsten. Ze betreurt daarom de vele aandacht die tijdens de landelijke dag Psychische Gezondheid uitgaat naar mindfulness. 'Die pakt de oorzaken niet aan.'

Carien Karsten

In 1999 verscheen Omgaan met burnout, het eerste boek van psychotherapeut en organisatieadviseur Carien Karsten. Na vele herdrukken ligt het boek nog steeds in de winkel. ‘Dat geeft wel aan hoe actueel burn-out nog steeds is. Daarom is het heel goed dat het Fonds Psychische Gezondheid zijn landelijke dag aan dit thema wijdt.’

Doodzonde
Maar ze vindt het wel ‘doodzonde’ dat het fonds focust op mindfulness. ‘Mindfulness is een fantastische manier om mensen te leren zich te ontspannen. De therapie is echter alleen op de persoon zelf gericht – in die zin past het goed in onze narcistischer wordende samenleving. Mindfulness doet niets aan oorzaken waardoor je burn-out bent geraakt, noch aan de omstandigheden waarin dat is gebeurd. Ik krijg nogal eens mensen die eerder voor hun burn-outklachten mindfulness hebben geprobeerd. Dat had niet geholpen. Ik vind het dan jammer dat ze niet direct de goede behandeling hebben gekregen.’

Chronisch in stress
Anders dan overspannenheid ligt er aan burn-out een complex van oorzaken ten grondslag. Karsten: ‘Overspannenheid wordt veroorzaakt door een duidelijke gebeurtenis in het recente verleden. Tijdens de verbouwing van je huis moet je bijvoorbeeld ook je zieke collega vervangen. De oorzaken van burn-out zijn veel complexer. Die hebben onder andere te maken met ingesleten gedachtepatronen, bijvoorbeeld dat je altijd perfect moet zijn, altijd aardig gevonden moet worden, altijd voor anderen moet zorgen, of dat je je altijd schuldig voelt. Bij burn-out gaat het er in ieder geval om dat je systematisch over je grenzen bent heengegaan. Je bent in feite chronisch in stress. Je ontspant niet meer en daardoor blijft herstel uit.’

Lichamelijke klachten
‘Uiteindelijk kondigt zich het eerste signaal van burn-out aan: slecht slapen. Je wordt vaak en vroeg wakker. Je voelt dat je de controle verliest. Dat veroorzaakt nog meer spanning. Je voelt je machteloos en je ziet nergens meer de zin van in. Die gevoelens zwengelen de stresshormonen aan en die veroorzaken ook vaak lichamelijke klachten: hoofdpijn, schouderpijn, gewrichtsklachten. Uiteindelijk kun je niet meer werken.’

Werken is gezondmakend
De beste behandeling van burn-out is volgens Karsten een gestructureerde behandeling, gebaseerd op cognitieve gedragstherapie, waarbinnen alles is gericht op werkhervatting. ‘Werken is gezondmakend en geeft mensen het gevoel ergens bij te horen. Thuis blijven en niets doen, iets wat vroeger vaak werd geadviseerd, werkt juist averechts. Mensen gaan piekeren en voelen zich schuldig omdat ze door hun verzuim collega’s extra belasten. Bovendien wordt na drie maanden verzuim de drempel om weer naar het werk te gaan heel hoog. Mensen komen in een spiraal naar beneden terecht en dan ontstaat vaak een depressie.’
De behandeling begint met het verbeteren van de lichamelijke conditie. ‘Daarna’, zegt Karsten, ‘pakken we de verkeerde gedachtepatronen aan. Vervolgens bespreken we met de leidinggevende onder welke voorwaarden de cliënt weer gaat werken. En als bijvoorbeeld blijkt dat de cliënt al heel lang is uitgekeken op zijn werk, gaan we stappen ondernemen om ander werk te vinden.’

Negentig procent herstelt
De behandeling duurt gemiddeld zes gesprekken, verspreid over vier tot zes maanden. Kartsen behandelt per jaar zo’n tachtig cliënten met burn-out. Negentig procent van hen herstelt. Karsten: ‘Onderzoek toont aan dat cliënten die niet zo’n gestructureerde behandeling gericht op werkhervatting hebben gehad gemiddeld honderd dagen verzuimen. Cliënten die wel zo’n behandeling hebben gehad zijn na 55 dagen weer aan het werk. In vergelijking met een aantal jaren terug,  toen mensen jaren ziek bleven of zelfs in de Wao belandden, is dat een enorme vooruitgang.’ (MvR)


© Psy 07-10-2010

Ik ben het ten dele met Carien eens. Wanneer de Mindfulness-deelnemer de training beschouwd als een trucje, een techniekje wat je er even bij doet en daarna weer loslaat dan werkt het niet en krijg je niet de effecten waar Carien naar streeft. Wanneer de Mindfulness-deelnemer zich na de training beperkt dan krijgt men inderdaad niet die diepe verandering die nodig is voor een andere kijk en benadering van leven en werk.
Wanneer de Mindfulness-deelnemer echter doorzet en Mindfulness tot een deel van zijn/haar leven maakt en het uitbreid naar de andere 7 elementen van het Achtvoudig Pad dan zullen de gewenste verandering als vanzelf optreden.
Frans van der Horst, Mindfulness-trainer - coach
zo 27/03
Het onderscheid tussen burn-out en overspanning is arbitrair en discutabel. (Over)vermoeidheid en spanning zijn de twee kanten van dezelfde chronische stressmedaille als oorzaak én resultante van dysbalans tussen draagkracht en draaglast.
Daarbij, is werkhervatting en het tempo waarin het hoogste goed? Therapeutisch handelen vanuit een dominant economisch gedachtegoed? Is dát het kriterium voor een geslaagde behandeling? Juist bij mensen met een hoog arbeidsethos en streefniveau kan uitstel van werkhervatting een fundamentele keuze betekenen mbt betere zelfzorg. Zonder – inderdaad – dat schuldgevoel…. Dát noem ik pas verbetering.
Ruud Joppen, GZ-psycholoog - psychotherapeut, voorheen lid van de Stressgroep Nijmegen Radboud Universiteit
do 21/10
Over aandacht gesproken: ik heb wel respect voor de verkooptechnieken van mevrouw Karsten. Ze staat nu al meer dan twee weken op #1 meest gelezen op Psy.nl, alleen door boude stellingen te poneren en te schermen met niet empirisch noch theoretisch onderbouwde beweringen. Klasse hoor.
Marco Kleen, gz psycholoog/gedragstherapeut, docent onderzoeker RuG
do 21/10
Ik kreeg een zware burnout in 2005. Ik volgde cognitieve gedragstherapie , da's wel niet slecht maar een beetje doorzichtig niet? Begeleid door een braaf , enthousiast psycholoogje en ja.. het was een goed begin. Oh ja, er was ook nog een psychiater, mijn huisarts begreep 100* van burnout dan hij.Het is pas door te mediteren dat ik mijn leven terug in de rails kreeg en, hoewel een zwaar pad ben ik nu een pak gelukkiger dan ervoor.Mijn inziens , kan me vergissen weet burnouter (:-))op dit moment meer van burnout als de psychiater die het niet ervaarde. Ik denk dat er vooral eerst naar de mensen hun ervaring moet gekeken worden. Wat mij betreft: ik ben bijna dankbaar voor mijn burnout (ok, wat overdreven) omdat ik meditatie heb ontdek. ciao, celle
marcel van dorst
vr 15/10
Mindfulness kan een basishoudeing zijn, niet oordelen, geduld, altijd opnieuw beginnen, stap voor stap, vertrouwen, acceptatie, loslaten.
Deze houding lijkt mij erg geschikt voor mensen met stressklachten.
Catharine
vr 15/10
Jammer dat Carien weer in de media roept dat werkhervatting de oplossing is.
Dat het voor sommige mensen juist funest is, weet Carien vast ook wel.
Ook bij de Arbo-artsen en het UWV is werkhervatting protocol.
Dat er mensen daardoor langer of voorgoed arbiedsongeschikt raken nemen ze voor lief.
Iemand een maand eerder aan het werk(groter percentage)is belangrijker dan de genen die voorgoed uitvallen.
Catharine
vr 15/10
Burn-out ligt meer op het gebied van de psycholoog, waardoor medicatie niet nodig is en de client niet afglijdt door de zware medicatie en dwangmaatregelen, zoals vrijheidsbeneming en separeren. Psychiatrie is vooral gericht op het buiten de maatschappij plaatsen van hun clienten om de maatschappij tegen hen te beschermen. Mindfulness is franje voor GGZ patienten die toch niet meer terug kunnen naar de maatschappij en "aan zich zelf werken".
Juriste
vr 15/10
"Werken geeft mensen het gevoel ergens bij te horen". Ik had het gevoel er niet bij te horen op mijn werk. O.a. dat zorgde voor een burn-out. Door een mindfull staat van zijn ben ik meer mezelf op mijn werk en de contacten verlopen nu ook meer vanzelf.

Verder, heeft die psycholoog wel verstand van haar vak? Narcisme is een hele andere denkbeweging dan mindfullness. Ik denk zelfs dat je door mindfullness loslaat wat je eventueel narcistisch doet zijn.
Elly
do 14/10
@GGz client,

Een burnout is een vrij modern (werk)stressgerelateerd probleem en wijkt op veel punten af van andere, van oudsher bekende psychiatrische ziekten. Ik vermoed dat veel arbo artsen het dan ook niet als psychiatrische stoornis betrachten en het ook niet als zodanig wensen te behandelen. Of dat een juiste opvatting is, weet ik niet, maar dat kan mogelijk wel hun 'onbegrip' verklaren.
Ellen
ma 11/10
Wat ik mis in de hele discussie over behandeling van burn-out, is de maatschappelijke oorzaken. Mensen moeten erg hard werken. Productief zijn is ook in de GGZ norm. De werknemers op de werkvloer hebben daar weinig over te zeggen. De een kan daar beter mee omgaan dan de ander. Dat is het persoonlijke verhaal. Maar het management (en de overheid) moeten ervoor zorgen dat het personeel niet overbelast wordt of zich laat overbelasten. Preventie ter voorkoming van burn-out. De aanwijzingen dat een personeeldlid afgebrand dreigt te raken, serieus nemen.
Mieke
ma 11/10
"De beste behandeling van burn-out is volgens Karsten een gestructureerde behandeling, gebaseerd op cognitieve gedragstherapie, waarbinnen alles is gericht op werkhervatting." Ik krijg kromme tenen van deze zin. Kan er dan gelijk extra geïnvesteerd worden in het UWV, zodat ze ook goede begeleiding kunnen bieden i.p.v. de druk alleen maar te verhogen met werkschema`s en een arbo arts die niets van psychiatrische problematiek begrijpt?
Cliënt GGz
ma 11/10
Voor mij springt deze training er echt uit, heb vele therapieën gevolgd, vond de meeste zonde van mijn tijd. Wat ik prettig vind aan MFN is de bewustwording waar ik zelf mee aan de slag kan, in mijn eigen tempo en op mijn eigen manier.Voor mensen die langdurig in de psychiatrie zitten en de ervaring hebben dat er veel voor hen bepaald werd, een verademing. Jammer dus dat mevrouw Karsten zo`n eenzijdige beschrijving geeft en afkraakt wat ze duidelijk niet onderzocht heeft.
Cliënt GGz
ma 11/10
Ik volg momenteel "Minfdulness Stressreductie door Aandachttraining" Door regelmatig stil te staan bij hoe ik er bij zit, mentaal en fysiek, krijg ik inzicht en word ik me heel bewust van de gedachtepatronen en klachten die mij belemmeren. Door de meditaties vind ik een stukje rust en raak ik gewend aan aandacht schenken aan mezelf en niet over te gaan op de automatische piloot waardoor klachten zich ongemerkt opstapelen.
Cliënt GGz
ma 11/10
Ik kan het boek van Carien aanbevelen: Prima boek! Er zijn meer goede boeken zoals: Pluk het Geluk. Dat GGZ personeel negatief reageert is logisch, want GGZ personeel verdient salaris met het vernielen van de carrieres van hun clienten. Chronische patienten leveren GGZ personeel inkomen op: De een z'n dood is de ander z'n brood. GGZ is de doodlopende weg voor hard werkende carrieremensen, en vaak ook het voorportaal van de dood (de psychiatrische dodencel leidt dan vanzelfsprekend tot suicide).
Juriste
za 09/10
Ik doe nu een vervolg op mt; de compassietraining. NLP, hartcoherentietraining, ret en nog wat andere kennis vormen de basis. reprielenbrein, limbisch stelsel en cortex, alsmede de bijhorende hormonen en lichaamsfuncties beinvloedt je ten gunste van jezelf. Minder korte jaag- en territorium- en sex-bevrediging en meer tevreden, zorgzaam (limbisch, ira like a lion in zion zijn) is het doel en middel. PS, leven is doen en gezond doen; mf is een middel geen tijdverdrijf. Ik gebruik het om mijn MD in toom te houden, ook een hormoongerelateerde ziekte. Kun je heel goed gebruiken om psychoses te tekkelen. Adrenaline, cortisol, oxicatine, endorfine overschot/te kort.
Monique Willems
za 09/10
Zij moet als org.adv NLP kennen. Nu wordt Mindfullness in een negatief daglicht gezet. Geen enkele client zal zeggen dat meditatie zaligmakend is. Ze weet dat er een complex is aan oorzaken bij burn out. Leefstijltraining, haptonomie, onderzoeken aan welke groepsdruk men zich conformeert en keuzes maken.... Maar mindfullness en bijv. hartcoherentietraining stellen je in staat betere keuzes te maken, met of zonder werkhervatting. Dat is per individu verschillend, omdat diens fase niet rigide is in te delen.
Monique Willems
za 09/10
Kan de reactie voorstellen van Mvr.Karsten. Het is tegenwoordig mindfulness wat de klok slaat en een kritisch geluid is ook best welkom. Wel is het zo bij kritische geluiden dat er gekeken moet worden naar feiten en dat is volgens mijn inziens niet gebeurd.
Om mindfulness af te doen als een ontspanningsmiddeltje is erg kort door de bocht. Het doel kort samengevat van mindfulness is dat je leert door oefening dat je een zachtmoedige relatie aan kan gaan met wat zich nu aanbiedt. Dit simpele gegeven is de mogelijk om van een doe-modus in een zijn-modus te komen. Lijkt mij gewenst bij een burn- out, niet weer met de druk bezig zijn om zo snel mogelijk weer aan het werk te gaan wat te maken heeft met aanpassen inplaats van genezen.
Frank
za 09/10
Ik zit nu ruim 3 maanden thuis met een burn-out en werk zelf in de psychiatrie. Mij is cognitieve gedragstherapie geadviseerd door de bedrijfsarts, in mijn beleving omdat je daarmee binnen 3 maanden weer terug bent zoals mevrouw ook schrijft. Ik heb gekozen voor lichaamsgerichte therapie, omdat dat beter bij mij past en naar nu blijkt goed werkt als je je ingesleten patronen voelt in plaats van er alleen over praat. In de begeleiding vanuit werk en bedrijfsarts ervaar ik dat het niet over mensen gaat maar over regels en protocollen gebaseerd op angst. Nooit wordt gevraagd hoe ervaar jij dat, wat doet het met je of wat helpt jou? Ik ben iedere dag blijven mediteren en dat helpt mij enorm. Er zijn dus meerdere wegen die naar Rome leiden. Bianca
Bianca
vr 08/10
Ik was benieuwd naar de verklaring, maar moest met een glimlach constateren dat het geschreven is vanuit geloof in een eigen (zaligmakende?) behandeling.Door het artikel heen worden nogal kort door de bocht opmerkingen gemaakt. Jammer, waarom zou het één het ander uitsluiten?
Anyway, het heeft mij weer wat geleerd wat ik al wist: we zijn allemaal één in het Geheel ;-)!!
glenda
vr 08/10
Ik zou willen stellen dat mevr. Karsten in ieder geval de halve waarheid beschrijft, hetgeen meer is dan menig ander doet. Jammer dat ze voorbij gaat aan het feit dat de landelijke verzuimcijfers in verband met stressgerelateerde klachten niet dalen, ondanks haar goede resultaten (90% hersteld na een behandeling van Karsten schijnt het).
Jammer ook dat ze voorbij gaat aan wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat mindfulness werkt én helpt.

Leuk stukje! Heb er een stukje over geschreven op m'n blog op www.leefinaandacht.nl/weblog
Ronald de Caluwé
vr 08/10
Een combinatie van MBCT en cognitieve gedragstherapie vullen naar mijns inziens elkaar prima aan. Ik ben met Carien karsten eens dat er verschillende factoren (persoonlijkheid,thuis,werk)een rol spelen en dienen meegenomen te worden. Het veranderen van irrationele gedachtenpatronen is waardevol echter vaak een lang en moeilijk proces.Soms is het gewoon beter om door middel van mindfulness te leren niet direct te reageren maar meer te accepteren wat er is.
Paul de Jonge, psycholoog NIP ( CI Coaching)
vr 08/10
Ik ben benieuwd naar de werkzaamheid van MBCT (Mindfulness Based Cognitive Therapy) bij burnout. Dat lijkt toch het beste van 2 werelden te integreren.

Ik vind het overigens helemaal geen tendentieus stukje. De mening van een expert wordt hier weergegeven en niets meer dan dat. Er wordt in mijn ogen nergens gesuggereerd "dat het zo is", maar meer "wat mw Karsten vindt". En ik kan me in een aantal denkbeelden ook best vinden.
Michiel
vr 08/10
Op grond van welke informatie baseert Karsten: dat mindfulness gericht is op ontspanning, dat er zoiets is als 'mindfulness' als behandelmethode, dat er zoiets bestaat als 'cognitieve gedragstherapie', dat er altijd een eenduidige oorzaak is van burnout, dat je cognities inhoudelijk kunt veranderen, dat verandering van cognities dan ook automatisch leidt tot functieverbetering, dat werk altijd gezondmakend is, dat elke methode altijd werkt voor iedereen, dat mindfulness alleen individueel gericht is, dat mindfulness inhoudt dat je thuis moet blijven, en dat haar behandeling werkelijk zo effectief is?
Kortom, een tendentieus stukje dit, jammer dat Psy.nl daar zo'n aandacht aan besteedt.

Marco Kleen, gz psycholoog/gedragstherapeut, docent-onderzoeker RuG
vr 08/10
Ik ben het met Karin eens.Jammer dat Mw Carien Karsten de Mindfulness ziet als een soort van ontspanning.Het neven effect kan ontspanning zijn echter daar gaat het niet om.
pieter
vr 08/10
Iemand die denkt dat mindfulness een methode is om te leren ontspannen, heeft het mis. Mindfulness gaat om leren zien en ervaren wat er is en niet steeds te vluchten in drukte en oude gedachtepatronen. En dat opent nieuwe wegen.
Elsewhere
vr 08/10
Mindfullnes en andere eenvoudige helende technieken die mensen zelf kunnen toepassen worden altijd kritisch bekeken.
Daarnaast is mindfullnes niet modern maar heel oud.
mark
vr 08/10
Heel verfrissend om ook eens een kritisch geluid te lezen over het o zo modieuze mindfulness.
Suzanne
do 07/10
Persoonlijk ben ik het zeer oneens met Mevr Karsten. Ik heb nu uit eigen ervaring diverse clienten uit onze groepen op basaal niveau zien vernaderen van attitude en zelfs van beroep na het volgen van een mindfulness training bij ons. Ook diverse onderzoeken laten een verbetering zien bij stress en burn out.
Mogelijk dat de ene training de andere niet is qua diepgang en kwaliteit.
Anton Boels
do 07/10
Jammer dat er ook nu vanuit een eenzijdige blik gekeken wordt naar een diversiteit aan mensen. Als je het dan hebt over onze individualistische samenleving, dan vind ik het storend als het lijkt dat vanuit eigen belang stromingen elkaar gaan afmaken zonder elkaar echt goed te kennen... mijn mening maar...

ps: mindfulness kun je ook toepassen in interactie met anderen... dat maakt het alweer minder individualistisch, niet?
Karin
do 07/10
Daarnaast gaat het om de vaardigheid je niet meer te identificeren met gedachtepatronen en gevoelens die er zijn. Juist bij verhoogde stress is er een vernauwd bewustzijn en kun je als mens op de automatische piloot overgaan, als het ware op de overlevingsstand. Mensen zijn dan wat ze denken en voelen, zonder de ruimte en rust om bewust te kunnen opmerken dat deze gedachten en gevoelens er zijn EN dat er nog veel meer is. Ik denk dat voor sommige mensen mindfulness, voor sommige cognitieve gedragstherapie en voor anderen iets heel anders de juiste steun biedt. En het kan ook en en en zijn.
karin
do 07/10
Jammer dat er niet gekeken wordt naar en...en....
In mindfulness gaat het niet zozeer om tot ontspanning komen. Dat is vaak een misverstand. Het gaat bij mindfulness om kunnen opmerken wat er is in het hier en nu. En dat hoeft zeker niet altijd ontspannend te werken, sterker nog, mensen kunnen behoorlijk geconfronteerd worden met grote onrust en stress die er al was, maar waaraan ze volledig voorbij gingen, vanuit diezelfde stress.
Karin
do 07/10