09 september 2010

Chronische vermoeidheid hangt soms samen met stresshormoon

Bij een aantal patiënten met het chronisch vermoeidheid syndroom (CVS) is het niveau van het stresshormoon cortisol verlaagd. Dat concludeert de Groningse promovenda Lineke Tak uit een analyse van een kleine veertig wetenschappelijke studies bij patiënten met CVS.

In het proefschrift waarop zij woensdag 20 januari in Groningen promoveerde, beschrijft Tak de uitkomsten van een aantal studies naar een mogelijke relatie tussen medisch onverklaarde lichamelijke klachten zoals CVS en systemen in het lichaam die reageren op stress. Die studies leveren bepaald geen eenduidig beeld op. Haar voorzichtige conclusie is dat bij bepaalde groepen patiënten met medisch onverklaarde klachten sprake is van veranderingen in de hoeveelheid cortisol in het lichaam. 

Oorzaak of gevolg
‘Het verband tussen CVS en een laag cortisolniveau vind je vooral bij vrouwen’, aldus Tak, die echter waarschuwt voor een al te simpel denken in termen van oorzaak en gevolg. ‘Het is duidelijk dat er een relatie bestaat, maar op basis van het tot nu toe verrichte onderzoek kun je onmogelijk zeggen dat laag cortisol de oorzaak is van CVS, het zou net zo goed het gevolg kunnen zijn. Dat blijkt ook wel uit het feit dat pogingen om CVS te behandelen met cortico-steroïden tot nu toe weinig of geen succes hebben gehad.’

Niet één medische oorzaak
Voor de behandeling van patiënten met CVS bieden de onderzoeksresultaten van haarzelf en van collega-onderzoekers voorlopig dan ook geen duidelijke aanknopingspunten. Toch noemt Tak de bevestiging van de relatie tussen chronische vermoeidheid en cortisol voor patiënten niet onbelangrijk.

Beter begrip
Tak: ‘Het is een illusie om te denken dat onverklaarde klachten één enkele medische oorzaak zouden hebben. Er is bij CVS sprake van een complex samenspel van psychologische en biologische factoren. Maar deze bevinding van ons zou wel kunnen leiden tot een beter begrip van hoe vermoeidheidsklachten ontstaan of standhouden. En dat is al heel wat. Daar hebben patiënten meer aan dan aan enkel de constatering dat er geen enkele verklaring voor hun probleem zou zijn.’

Cognitieve gedragstherapie
In recent Engels onderzoek is gevonden dat mensen met CVS en laag cortisol relatief slecht reageren op cognitieve gedragstherapie. ‘Het is interessant om verder te onderzoeken hoe dit komt en om de behandeling van deze groep patiënten mogelijk aan de nieuwe inzichten aan te passen.’ Tak gaat werken bij de GGZ-instelling Dimence, waar ze de opleiding tot psychiater zal volgen. (EH)

Lees hier de samenvatting van het proefschrift van Lineke Tak: 'Dysfunctie van stress responsieve systemen in somatisatie'

© Psy 21-1-2010

In leiden is hier in 2001 al over gepubliceerd.
Desalniettemin belandrijk voor de diagnostisering van ME.
Piet Baart
vr 22/01
Het is een illusie om te denken dat een uitsluitingsdiagnose een uniforme populatie genereert Tak maakt bewust geen onderscheid tussen chronische moeheid en het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS).De diagnose CVS veronderstelt dat de patient niet met pyschiatrische klachten kampt (zoals somatisatie).

Het is niet verwonderlijk dat er bij bepaalde groepen met medisch onverklaarde klachten sprake is van veranderingen in de hoeveelheid cortisol. Immers de reikwijdte van deze populatie is onbeperkt.

Kort samengevat: elementaire logica ontbreekt in het betoog van Tak. "Een beetje dom"
Polina
za 23/01
Bij CVS/ME worden vele afwijkingen gevonden. Het gaat hier om een neuro- en geen psychosomatische aandoening. Deze hoort niet thuis in de psychiatrie. Dat deze promovenda subgroepen vindt
-binnen de definitie van CVS- komt doordat het een heterogene groep betreft. Dat o.a. cortisol verlaagd is was meer dan een decennia geleden al bekend. Een lage dosis cortisol zorgt voor een subgroep wel voor verbetering*. In dit tempo kan het nog wel even duren voordat alle overige afwijkingen ook ontdekt worden.

*Holltorf, K. (2007). Diagnosis and Treatment of Hypothalamic-Pituitary-Adrenal (HPA) Axis Dysfunction in Patients with Chronic Fatigue Syndrome (CFS) and Fibromyalgia (FM). Journal of Chronic Fatigue Syndrome Vol. 14(3).
Manja
za 23/01
De Richtlijn "post-whiplashsyndroom" van de Commissie Forensische Neurologie stelt nl dat er voor klachten(chronisch pijnsyndroom) die na het WL trauma langer aanhouden dan zes maanden ook geen lichamelijke oorzaak (meer) is aan te wijzen. Volgens de Commissie is er dus geen enkele lichamelijke oorzaak voor klachten aantoonbaar. Hetgeen betekent dat er volgens de Commissie ook geen "niet traumatische" oorzaken voor de klachten aantoonbaar zijn. Immers vermeldt de Commissie in de Richtlijn substraat en niet specifiek "letselsubstraat". O.a. Winnock(reintegratiebedrijf van Achmea) en mw. Blokhorst, werkzaam bij revalidatiebedrijf Roessingh, deden daar "en passsant" nog drie maanden vanaf. Mw. Blokhorst stelt dat eventuele lichamelijke schade na drie maanden genezen is.
Hartman
zo 24/01
Fietstest meet malaise-na-inspanning
Door middel van een fietstest is te meten dat sommige CVS-patienten een extreme terugslag krijgen, wanneer ze zich overbelasten. Veelbelovend onderzoek van Kurk en Vermeulen, dat uitzicht geeft op een harde diagnose van CVS-patienten met een inspanningsintolerantie. lees meer
http://www.me-cvs-stichting.nl/91

6 juni 2006 PDF
Hartman
zo 24/01
Emotionele/psychologische stress en te grote fysieke inspanning houdt de vicieuze cirkel: verslechterde werking/aktivering van het afweersysteem en infekties, in stand! Dan draagt stress m.b.t. het wel of niet krijgen van een uitkering, inspanning boven een minimumnivo, bekvechten met huisartsen direkt bij tot de ziekte/verslechtering.Het is te hopen dat deze vaststelling eindelijk doordringt bij de boze buitenwereld!
Hartman
zo 24/01
Hoe is de cortisolbepaling bij chronische whiplashpatiënten die chronisch vermoeidzijn geworden maar volgens Blokhrst na 3 maanden 'genezen' zouden moeten zijn'?
http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:T0uEfXYBqpkJ:www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/zoeken/download.php%3Fid%3D119+cortisol+te+hoog+te+laag+of+niet+op+tijd%3F&hl=nl&gl=nl&pid=bl&srcid=ADGEESgL5WUMIjOjykZ5v4ZmJumRVno0MakDYzo5r6kFDCaAmBMccBWUbHap9HUCB3vYy353vSSeiBlHqGxUTlqhVOeecRl643AbeaNQ-pc_FTYU3AGFScUEmAsZLgZ5Xqb-uGuhUAFj&sig=AHIEtbRs8-6bfTQHiYqo_v8yG2LqSMza4A
Hartman
zo 24/01
Psychiatrie

De klachten van CVS patiënten zijn volgens sommige onderzoekers uitingen van een atypische depressie, een depressie, een somatisatiestoornis of hypochondrie. Depressie en CVS vertonen echter opvallende verschillen, ondermeer in de stofwisseling van cortisol. De uitscheiding van vrij cortisol in de 24 uur urine is verlaagd bij CVS en verhoogd bij depressie. De literatuur is hierover eenduidig48,49 Klachten als keelpijn, gezwollen pijnlijke klieren, gewrichtspijn en traag herstel zijn geen duidelijk psychiatrische symptomen en de behandeling met antidepressiva heeft geen duidelijke verbetering van de klachten gebracht50. De diagnose van somatisatiestoornis gaat uit van de vooronderstelling dat er geen somatische verklaring voor de klachten kan worden gevonden51.
Hartman
zo 24/01
Neuroendocrinologie
Een tweede concept werd ontwikkeld door de vergelijking met stoornissen in de neurotransmitter–functie52, 53. De vermoeidheid van CVS patiënten is klinisch niet te onderscheiden van de vermoeidheid bij multipele sclerose, de ziekte van Parkinson, het syndroom van Alzheimer, het postpolio syndroom en de symptomen die optreden na het cerebro-vasculaire accident41. CVS patiënten vertonen een abnormaal slaappatroon, dat gelijkt op het effect van cholinomimetica. Chauduri et al.52 maakten aannemelijk dat een verhoogde activiteit van de postsynaptische cholinerge receptoren hiervoor verantwoordelijk is. De studie is een onderdeel van het onderzoeksprogramma in Glasgow naar gestoorde neurotransmissie bij CVS.
Hartman
zo 24/01
Neuropsychiatrische symptomen komen voor bij een aantal neurologische aandoeningen gerelateerd met vermoeidheid , zoals bv. Multipele Sclerose (MS), Parkinson’s (PD), Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS) en Chronische Vermoeidheid Syndroom (CVS). Deze aandoeningen werden toegeschreven aan neuro-inflammatoire en neurodegeneratieve processen. Ondanks het feit dat een auto-immune pathologie, ten minste gedeeltelijk, reeds lang wordt vermoed bij deze aandoeningen, is het bewijs tot op heden ongrijpbaar.
Hartman
zo 24/01
Andere ziektes
Personen met een posttraumatisch stresssyndroom en 'whiplash' -patiënten kunnen symptomen vertonen die binnen het frontaalsyndroom passen. Wordt bij deze groep chronische patiënten standaard cortisol gemeten? Zo ook andere 'hormoonmetingen'?
Hartman
zo 24/01
http://www.corv.nl/Forum/topic.asp?ARCHIVE=true&TOPIC_ID=11072
Hartman
zo 24/01
Oorzaak of gevolg
‘Het verband tussen CVS en een laag cortisolniveau vind je vooral bij vrouwen’
http://www.vzw-whiplash.be/bestanden/UitnodigingStudiedeelnameWhiplash.pdf
"Voor deze studie zijn we op zoek naar vrouwelijke personen die minsten zes maanden na een Whiplashtrauma nog steeds klachten ervaren."
Hartman
zo 24/01
"In dit boek is een hoofdstuk opgenomen geschreven door dr. M. Blokhorst. Het is een weergave van de resultaten van een experiment verricht bij Whiplash patiënten en een gezonde groep mensen, met als doel te onderzoeken in hoeverre de productie van het stresshormoon cortisol toeneemt, gelijkblijft of afneemt als gevolg van mentale inspanning.

Dr. Blokhorst concludeert dat de hoeveelheid cortisol bij whiplash patiënten hoger is in vergelijking met een gezonde controle groep. Er is bovendien een verband aangetoond met de subjectief ervaren belasting. Mogelijk raakt het stresshormoonsysteem gesensitiseerd als gevolg van chronische alledaagse stressoren die whiplash patiënten ervaren na hun ongeval (2005)."

https://secure.pijnrevalidatie.nu/zstressand.htm
Hartman
ma 25/01
Lekensamenvatting- Dysfunctie van stress responsieve systemen in somatisatie – Lineke Tak

NB: Van de hand van Dr.Reinders, medisch adviseur voor verzekeringsmaatschappijen,verscheen het werkje: Het Post-Whiplashsyndroom: niet behandelen maar ontwarren. Dat verscheen in het NTvG onder het hoofdstuk: Klinische lessen. Dhr. Reinders spreekt daarin over o.a. somatiserende en manipulerende vrouwen in slachtofferrollen.
Hartman
wo 27/01
2: Klaver M.M,J.C.Baart: “Effectieve hulp aan somatiserende patienten”.
In E-Mail contact dat ik/wij met de Paarse Brandnetel hadden, geeft neuroloog Klaver onomwonden aan dat zijn ideeen over de klachten/PWS (door ongeval geactiveerde preexistente psychische "Bad Clusters") vooralsnog een substraat-loze pseudodiagnose betreffen. Alhoewel in Medisch Contact door de "Paarse Brandnetel" duidelijk werd
aangegeven dat er vanzelfsprekend "evidence based" gewerkt dient te worden is er tot op heden geen sprake van enige "evidence" noch worden de ideeen gesteund door collega neurologen.
Hartman
wo 27/01
Somatiseren in Zeeland. Kwalitatief onderzoek naar de betekenis die door de begrippen somatisatie en psychosomatiek bij huisartsen anno 2006 wordt opgeroepen. Verkenning bij huisartsen van de visie op en de aanpak van somatoforme stoornissen. Onderzoek Rik Schacht in samenwerking met vakgroep experimenteel klinische en gezondheidspychologie van de Universiteit Gent (prof. Dr. G. Crombez).
Peter
wo 27/01
Somatiserende werknemers en reïntegratie
Professionals worden regelmatig geconfronteerd met werknemers met lichamelijke klachten waarvoor,(....)geen medische oorzaak te vinden is. (....)dat de klachten niet passen bij de ernst van hun ziektebeeld. Medici spreken dan van somatoforme verschijnselen.
Volgens een ruwe schatting speelt dit een rol in meer dan een derde van de verzuimgevallen. In deze workshop wordt ingegaan op het fenomeen ‘somatiseren’ en hoe met somatoforme klachten om te gaan. Zowel de therapeutische als de bedrijfgeneeskundige aspecten worden belicht.
Hartman
wo 27/01
GGZ: AS-II........

http://www.ggzrichtlijnen.nl/index.php?pagina=/richtlijn/item/pagina.php&id=765&richtlijn_id=66
Hartman
wo 27/01
In Leiden doet prof. Ron de Kloet hier onderzoek naar en ook hij heeft een verband met cortisol inmiddels aangetoond. Hij is er van overtuigd dat ME/CVS een reëele ziekte is.
Hans Filius
wo 27/01
http://www.ziekenhuis.nl/index.php?cat=nieuws&nieuws=item&id=6614&nieuwstype=pat
Hartman
vr 29/01