Dwangmedicatie gedetineerden mogelijk versoepeld
De mogelijkheden voor het toedienen van dwangmedicatie aan gedetineerden worden fors verruimd als het wetsvoorstel wordt aangenomen dat onder meer de verpleging van ter beschikking gestelden regelt. In theorie kan straks bij iedere patiënt in een penitentiaire psychiatrisch centrum (PPC) dwangmedicatie worden toegepast.
Dat concludeert Isabelle van Canstein in haar masteronderzoek waarmee zij haar rechtenstudie aan de Universiteit van Amsterdam afrondt. Van Canstein deed juridisch onderzoek naar het wetsvoorstel van demissionair minister Hirsch Ballin dat momenteel bij de Tweede Kamer ligt ter beoordeling. Van Canstein richtte haar onderzoek met name op de PPC’s.
Gevaar
Volgens het basisprincipe van het rechtssysteem mag iemand pas medicatie krijgen wanneer hij hiermee zelf instemt, zegt Van Canstein. ‘Er zijn uitzonderingen. In de huidige wet staat dat dwangmedicatie is toegestaan wanneer de patiënt een gevaar voor zichzelf of voor anderen vormt. Onder gevaar wordt verstaan: ernstige verwaarlozing zoals niet meer eten en drinken, suïcidaliteit, fysieke agressie.’
Laatste redmiddel
Dwangmedicatie is in deze wet het ultimum remedium, het laatste redmiddel, zegt Van Canstein. ‘Eerst moet worden onderzocht of er geen alternatieven zijn om het gevaar af te remmen. De hulpverleners kunnen de patiënt bijvoorbeeld isoleren, of stimuleren om vrijwillig de medicatie te nemen. Deze alternatieven mogen de patiënt echter niet schaden.’
Machteloos
In de praktijk blijkt een derde van de patiënten in de PPC niet in aanmerking te komen voor dwangmedicatie, zegt Van Canstein. ‘Zij gaan wel langzaam bergafwaarts door verwaarlozing, maar niet snel genoeg om een gevaar te vormen. Zij vertonen wel dreigend gedrag, maar niet risicovol genoeg. Vaak lijden ze erg, ze worden bijvoorbeeld gek van de stemmen die ze horen. Hulpverleners menen dat dwangmedicatie voor deze groep heel geschikt zou zijn. Ze voelen zich machteloos, omdat ze zien dat het slecht gaat met deze patiënten, maar ze mogen volgens de wet niet ingrijpen.’
Soft en abstract
Volgens het nieuwe wetsvoorstel zou deze groep wél dwangmedicatie mogen krijgen. ‘In de huidige wet gaat het om onmiddellijk gevaar binnen de inrichting, maar in het wetsvoorstel wordt dit aangevuld met gevaar dat zich buiten de inrichting heeft afgespeeld, en waarvan aannemelijk is dat het zich in de toekomst weer zal voordoen. Eerst viel ‘gevaar voor verwaarlozing’ alleen onder de wet als de verwaarlozing zou kunnen leiden tot levensgevaarlijke situaties, in het wetsvoorstel vallen ook de mensen die ‘bergafwaarts’ gaan onder dit criterium. Ook ‘gevaar voor maatschappelijk verval’ en ‘gevaar voor de psychische gezondheid van een ander’ zijn in het wetsvoorstel reden om dwangmedicatie toe te dienen. Dit zijn veel softere en abstractere criteria. Bijna iedere patiënt in de PPC valt hieronder.’
Bestwil
In het nieuwe wetsvoorstel wordt uitgegaan van het aannemelijkheidscriterium, zegt Van Canstein. ‘Dat wil zeggen dat de hulpverlening inschat dat het gevaar dat de stoornis van de patiënt veroorzaakt niet binnen redelijke termijn kan worden weggenomen. De instelling handelt dus voor de patiënts ‘bestwil’. Dit bestwil principe wordt ook in de geestelijke gezondheidszorg toegepast, vanuit het idee dat het zonde is als iemand onnodig lang opgesloten zit doordat hij geen medicijnen neemt. De minister vindt dat dit principe ook in de PPC’s moet worden toegepast. Het verschil is echter dat de patiënten van de PPC’s in eerste instantie om een andere reden vastzitten dan om hun psychische stoornis.’
Verschuiving
Van Canstein ziet een belangrijke verschuiving: ‘Voorheen gold het zelfbeschikkingsrecht als belangrijk uitgangspunt. Zolang je anderen niet schaadde mocht je doen en laten waar je zin in had. In dit wetsvoorstel klinkt veel meer een paternalistisch beginsel door, dat wil zeggen: ‘wij weten wat goed is voor jou’. Het is blijkbaar gerechtvaardigd in te grijpen in het leven van een ander zonder dat diegene direct schade berokkent aan zijn omgeving.’
Inbreuk op autonomie
Het viel Van Canstein op dat weliswaar veel partijen bij het wetsvoorstel zijn betrokken, maar dat geen enkele patiëntenorganisatie gehoord werd. Daarom besloot ze ook het perspectief van de patiënt in haar onderzoek te betrekken. Ze interviewde behalve medewerkers van een PPC, ook gedetineerden en ervaringsdeskundigen uit de psychiatrie. ‘Patiënten blijken dwangmedicatie als een zeer ernstige inbreuk op hun autonomie te ervaren. Dit komt hun relatie met de hulpverleners zeker niet ten goede. Door de dwangmaatregelen krijgen ze het gevoel geen regie meer over hun eigen leven te hebben, waardoor hun motivatie om zich actief in te zetten voor herstel waarschijnlijk ook steeds verder afneemt. Ik zou willen pleiten voor meer aandacht voor het verstevigen van de band tussen hulpverlener en patiënt, in plaats van het eerder toepassen van dwangmedicatie.’ (CS)
Klik hier voor het wetsvoorstel, voorzien van commentaar van de Raad van State:
http://static.ikregeer.nl/pdf/KST141800.pdf
©Psy, 14-07-2010
