Frank en Dolf wachten nog steeds op huwelijksnacht
De veelbesproken documentaire 'Longstay' is aanstaande maandag 21 december te zien op Nederland 2. Van ‘seks op bestelling’ is geen sprake. De film blijkt vooral een integer portret van enkele tbs’ers die wonen op een longstayafdeling in het Brabantse dorp Zeeland.
Buiten het dorp Zeeland, middenin de weilanden, liggen de gebouwen van de langdurige forensische psychiatrische zorg van de Pompestichting. Binnen deze longstay verblijven 88 mensen met een langdurige tbs-indicatie. Buiten schemert het als binnen de film aan een klein gezelschap wordt vertoond in aanloop naar de televisieuitzending van maandag 21 december. Een dag eerder bekeken de hoofdpersonen de documentaire. Volgens Jos Poelmann, bestuurder van Pro Persona waartoe de Pompestichting behoort, was dat een feestelijke bijeenkomst: ‘Bewoners en medewerkers reageerden enthousiast op de film.’
Dagelijks leven
Bijna een jaar lang waren de filmmakers Maria Mok en Meral Uslu regelmatig te vinden in de longstaykliniek in Zeeland. Het resultaat is een ingetogen documentaire, die het dagelijks leven van enkele longstay-bewoners in beeld brengt. Neem Frank (57), hij verblijft al lang in de tbs en heeft daar vrede mee: ‘Ik weet dat het buiten misgaat’, vertelt hij. Frank typeert zichzelf als iemand die een gevaar is voor de samenleving. In de film is zien hoe hij afgelopen jaar trouwde met Dolf, een tbs’er die elders op de longstay verblijft. ‘Onze huwelijksnacht moet nog steeds komen.’
Lustmoord
Willem – ‘wat ik gedaan heb, noemen ze lustmoord’ – verblijft sinds 1974 in tbs. Ook hij accepteert het dat hij nooit meer zelfstandig buiten de hekken van de longstay zal wonen. Terwijl bij hem een tatoeage wordt gezet, vertelt hij over zijn jeugd waarin hij werd misbruikt en mishandeld door zijn ouders.
‘Sorry buurman’
Rudy accepteert zijn lot niet: hij wil eruit. Al ruim achttien jaar zit hij in de tbs, na een ernstig delict. ‘Jaa, mijn schatje ging vreemd. Toen heb ik geslagen met een hamer. En de buurman die op het lawaai afkwam, stak ik met een mes in zijn nek. Dat vind ik erg voor de buurman en dat heb ik hem nooit kunnen zeggen. Sorry buurman!’ Maar dit excuus is niet voldoende om Rudy uit de longstay te krijgen: de filmmakers volgen hem in zijn vergeefse gang naar de rechter: zijn tbs wordt met twee jaar verlengd en Rudy gaat in hoger beroep.
Geen seks
En dan is er het intussen bijna beruchte onderdeel uit de film, waarin medewerkers praten over de mogelijkheid eventueel een gespecialiseerde seksdienst in te huren voor een van de bewoners. Een service die de bewoner dan wel zelf zou moeten betalen. Duidelijk is dat de behandelaren er wel wat in zien. Mannen op de longstay hebben vaak al in geen jaren seks gehad. Ze hebben ook niet de gelegenheid, want ze komen nooit meer zonder begeleiding buiten. Maar tegelijkertijd realiseren de behandelaren zich dat het onderwerp gevoelig ligt. Van daadwerkelijke inhuur van een ‘zorgprostituee’ is nog geen sprake.
Intimiderende opmerkingen
Ze hebben het geweten bij de Pompestichting dat het onderwerp seks in de documentaire is aangestipt. ‘TBS-kliniek regelt seks op bestelling’ kopte De Telegraaf eind november. Dat was onjuist, maar toch volgde al snel in de Tweede Kamer een debatje naar aanleiding van dat artikel. PVV’er Van Roon eiste maatregelen tegen bestuurder Jos Poelmann van Pro Persona, waar de Pompestichting onder valt. En Fred Teeven van de VVD adviseerde staatssecretaris Albayrak minder zorg in te kopen bij de Pompekliniek.
‘Ik vond die opmerkingen ronduit intimiderend’, zegt Jos Poelmann in reactie op het Kamerdebat. Hij heeft er ‘beschaamd naar gekeken’, want de nuance was ver te zoeken. ‘Ik hoop werkelijk dat er ook nog eens serieus over het onderwerp wordt gesproken. Nu is dat niet gebeurd.’
Longstayers in beeld
Er zijn longstayklinieken in Zeeland, Vught en Balkbrug. In totaal verblijven hier tweehonderd mensen. Hun behandeling is niet meer gericht op terugkeer in de maatschappij, hoewel terugkeer nooit wordt uitgesloten.
Voor de documentaire Longstay zijn enkele tbs’ers in Zeeland bijna een jaar lang gevolgd. Zij komen vol in beeld. Waarschijnlijk is dit een van de laatste documentaires waarop tbs’ers in beeld komen. Vanaf dit jaar heeft Justitie verboden tbs’ers in beeld te brengen.
Justitie had er al moeite mee dat in Longstay tbs’ers in beeld komen. ‘Maar de afspraken waren al gemaakt, en de opnamen waren al begonnen voordat het verbod er kwam’, zegt Poelmann. ‘Bovendien hebben we slachtoffers en familie vooraf goed ingelicht over de documentaire. Dat is zorgvuldig gedaan.’ (SvD)
Longstay wordt op maandag 21 december om 22.50 uur uitgezonden in het programma Dokument op Nederland 2. Herhaling: dinsdag 22 december. Bekijk hier een preview van Longstay.
©Psy, 16-12-09
