Gerichte zorg halveert kans op angst en depressie bij 75-plussers
Een relatief eenvoudig ondersteuningsprogramma kan in ongeveer de helft van de gevallen voorkomen dat milde depressie- en angstklachten van 75-plussers zich ontwikkelen tot een serieuze depressie of angststoornis.
Dat concludeert psycholoog Nelleke van ’t Veer-Tazelaar uit een onderzoek onder 170 ouderen in West Friesland, waarop zij woensdag 17 februari aan de Vrije Universiteit promoveert. Zij besloot tot haar studie omdat het probleem van angst en depressie bij ouderen groot is, behandelen maar zeer ten dele helpt, en er nog weinig gericht onderzoek is gedaan naar de effectiviteit van preventieprogramma’s bij ouderen.
Die zijn des te belangrijker omdat bij hoge ouderdom het risico groot is dat milde klachten op dit gebied zich tot een serieuze stoornis ontwikkelen.
Twee groepen
Van ’t Veer koos voor een vergelijkende studie onder ouderen die blijkens hun score van zestien of hoger op de CES-D-vragenlijst, milde depressie- en angstklachten hadden, maar nog geen volwaardige depressie of angststoornis. De deelnemers werden in twee groepen verdeeld. De experimentele groep kreeg een ondersteuningsprogramma in vier fasen van elk ongeveer drie maanden aangeboden, voor de controlegroep was, indien nodig, reguliere zorg beschikbaar.
Zelfhulpcursus
‘Nadat eerst was afgewacht of de klachten niet vanzelf verdwenen, kregen de ouderen in de eerste groep na drie maanden een speciaal voor dit doel ontwikkelde folder en een zelfhulpcursus met tips, informatie en oefeningen aangeboden’, vertelt Van ’t Veer. ‘De cursus vertoont overeenkomsten met de cursus In de put uit de put van het Trimbos-instituut. Thuiszorg-verpleegkundigen stimuleerden de deelnemers in deze fase om het boek door te werken en de oefeningen te doen.’
Huisbezoeken
In de derde fase van het programma maakten de deelnemers kennis met een eenvoudige probleem-oplos-strategie die, evenals de zelfhulpfase, gebaseerd is op cognitieve gedragstherapie. Deze techniek werd tijdens een aantal huisbezoeken met de ouderen doorgenomen door een speciaal daarvoor getrainde sociaal-psychiatrisch verpleegkundige.
Antidepressiva
Elke drie maanden werd de CES-D-vragenlijst opnieuw afgenomen om te bezien of moest worden overgegaan op de volgende fase. De deelnemers bij wie de klachten ook na de derde fase niet verminderd of verdwenen waren, ontvingen het advies om met de huisarts te overleggen of het raadzaam was om te starten met antidepressiva of angstmedicatie.
Succesvol
Op basis van de resultaten concludeert Van ’t Veer, die via een baan als (research) verpleegkundige en een gelijktijdig gevolgde studie psychologie in de wetenschap terecht kwam, dat het preventieprogramma zeer succesvol is. ‘Zowel direct na afloop, als een jaar later hadden in de controlegroep twee maal zoveel deelnemers een depressie- of angststoornis ontwikkeld als in de groep die het preventieprogramma had gevolgd (33 tegen17). Dat programma is dus niet alleen op de korte termijn succesvol, het effect lijkt zeker een jaar aan te houden. Ook was van belang dat het aanbieden van een dergelijk programma aan ouderen in de praktijk haalbaar bleek.’
Geringe kosten
Gezien de hoge kosten die gemoeid zijn met de behandeling van ernstige depressie- en angststoornissen bij ouderen en de betrekkelijk geringe kosten (rond 600 euro per persoon) van het preventieprogramma, pleit Van ’t Veer ervoor om dat zo snel mogelijk in de praktijk te gaan gebruiken. Via haar nieuwe baan als onderzoeker bij GGZ inGeest zal zij daar overigens zelf aan bijdragen. ‘Wij gaan het programma Levenslust nog dit jaar via huisartsenpraktijken in West Friesland en Amsterdam aan een grote groep ouderen aanbieden.’
Brede waaier
Dat gebeurt in een uitgebreidere vorm, met ook ouderengym erbij, en met meer keuzevrijheid in het volgen en de volgorde van de programmaonderdelen. Van ’t Veer: ‘Uiteraard zullen we ook weer de effecten onderzoeken, maar we willen het programma - in samenwerking met huisartsen en praktijkondersteuners in de eerste lijn – nu vooral uitbouwen tot een brede waaier van effectieve en laagdrempelige behandelingen, die aan ouderen met een (milde) depressie kunnen worden aangeboden.’ (EH)
P.J. van 't Veer-Tazelaar
Preventie van angst en depressie bij ouderen succesvol
© Psy 16-02-2010
