Ketamine werkt binnen veertig minuten tegen depressie
Het narcosemiddel ketamine verlicht binnen veertig minuten de depressieve symptomen bij patiënten met een therapieresistente bipolaire stoornis. Dat blijkt uit een studie in de Archives of General Psychiatry. In het tijdschrift Science spreken andere onderzoekers van een ‘magisch geneesmiddel’. Het Trimbos-instituut tempert de verwachtingen van ketamine als antidepressivum.
Het Amerikaanse onderzoek, gepubliceerd in Archives of General Psychiatry telde achttien patiënten met bipolaire stoornis. De deelnemers hadden gemiddeld al zeven verschillende behandelingen achter de rug waaronder lithium en valproaat, maar niets sloeg aan. Meer dan de helft reageerde zelfs niet op electroconvulsietherapie (ect). Gedurende enkele maanden kregen de deelnemers om de twee weken intraveneus 0,5 mg/kg ketamine toegediend, afgewisseld met een placebo. Hoewel één deelnemer manische symptomen ontwikkelde, anderen dissociatieve symptomen hadden en vijf mensen het onderzoek niet voltooiden, namen binnen veertig minuten de depressieve symptomen met bijna de helft af. Deze verbetering hield drie dagen aan.
Hersenverbindingen hersteld
In een tweede recente studie, gepubliceerd in Science, testte de Amerikaanse Yale-universiteit ketamine op laboratoriumratten. De onderzoekers zagen dat hersenverbindingen die waren beschadigd door chronische stress, met ketamine werden hersteld. Onderzoeker en hoogleraar psychiatrie Ronald Duman spreekt zelfs van een magisch geneesmiddel omdat dit effect niet na weken optreedt zoals bij antidepressiva, maar binnen uren. Dat effect houdt volgens hem zeven tot tien dagen aan.
Geen langdurig onderzoek
Raymond Niesink, toxicoloog en senior wetenschappelijk medewerker bij het Trimbos-instituut waarschuwt dat de bevindingen niet direct een doorbraak voor de behandeling van depressie betekenen. ‘Het idee dat ketamine een positief effect heeft op depressie en depressieve symptomen, ook bij therapieresistente mensen is al een tijd bekend. Dit klinische onderzoek laat zien dat ook bipolaire patiënten daar baat bij zouden hebben. Dat is fantastisch, maar hoe lang blijft het werken? Daar moet eerst nog langdurig onderzoek naar gedaan worden.’
Mechanisme
Bij het rattenonderzoek merkt Niesink op dat daar twintig keer zoveel ketamine werd gebruikt dan wat mensen krijgen toegediend. ‘Het onderzoek in Science kijkt naar het mechanisme en dus op welke receptoren ketamine aangrijpt zodat de depressieve symptomen worden verzacht. We weten echter al dat als je met ketamine aan de slag gaat, je bezig bent met de NMDA-receptor. Dat is een glutamaat-receptor en we weten dat die betrokken is bij de afbraak van synaptische verbindingen en belangrijk is bij de ontwikkeling van nieuwe hersenstructuren. Het aardige aan dit onderzoek is dat wordt gekeken wat het NMDA-glutamaat-mechanisme nu te maken heeft met die depressieve symptomen. Maar het is absoluut niet zo dat we nu weten hoe het werkt en een magisch medicijn zou ik het zeker niet willen noemen.’
Misbruik
Ketamine is een merkwaardige drug, zegt Niesink. ‘Het is eigenlijk de vervanger van het verdovingsmiddel PCP, dat in de jaren zestig en zeventig zeer frequent werd misbruikt in de Verenigde Staten. Ketamine zou minder bijwerkingen hebben, maar het blijkt dat ook deze stof als recreatieve drug wordt gebruikt vanwege de bijwerkingen, die bij patiënten ongewenst zijn. Daarom moet je voorzichtig zijn met voorschrijven. Bovendien wordt ketamine in deze onderzoeken intraveneus toegediend, dus de huisarts kan dat niet zomaar voorschrijven als een pil.’
Geen doorbraak
Niesink verwacht niet dat ketamine in de reguliere geneeskunde als antidepressivum zal worden gebruikt. ‘Niet alleen omdat het misbruikt kan worden, maar ook omdat het middel niet effectief en niet veilig genoeg is. Kijk naar de symptomen die enkele deelnemers ontwikkelden. Dat wil je niet in een geneesmiddel. Je hebt er misschien iets aan wanneer je onder deskundige psychiatrische begeleiding kleine groepen op experimenteel niveau behandelt. Maar er wordt denk ik niet verwacht dat ketamine an sich een doorbraak zal betekenen. Want je moet niet de ketamine zelf hebben, maar stoffen die op dezelfde receptoren in de hersenen werken. Het is dus eerder dat we zien wat ketamine doet, vervolgens onderzoek doen naar het mechanisme en op basis daarvan nieuwe geneesmiddelen ontwikkelen.’ (BP)
Bekijk hier het onderzoek in de Archives of General Psychiatry
Het onderzoek uit Science is hier te lezen (registratie noodzakelijk)
© Psy 06-09-2010
