Lichttherapie evenaart effect van antidepressiva
Depressieve ouderen kunnen net zo goed lichttherapie volgen als antidepressiva slikken. Het effect van licht is net zo groot, en neemt na de behandeling zelfs nog toe. Dat schrijft de Amsterdamse psychiater en promovendus Ritsaert Lieverse in het gezaghebbende Amerikaanse vakblad Archives of General Psychiatry.
Waarom is dit nooit eerder onderzocht gezien de goede resultaten bij patiënten met winterdepressie?
‘Lichttherapie is bij een winterdepressie de beste behandeling die je kunt geven. Bij een matige tot ernstige depressie die niet samenhangt met de seizoenen, is dat nauwelijks onderzocht. En als het al gebeurde, dan slechts met een kleine groep proefpersonen. Mijn onderzoek is het eerste dat aan de hoogste wetenschappelijke standaard voldoet. Omdat de controlegroep moeilijk te foppen is – licht zie je namelijk altijd – bedachten we een opzet waarbij we de ene groep een geneeskrachtige blauwe lamp mee naar huis gaven en de controlegroep een donkerrode variant, waarvan we wisten dat die niets deed. We vertelden dat beide lampen effect hadden en dat we wilden achterhalen welke van de twee het beste werkte.’
Wat bleek?
‘Alle 89 proefpersonen hebben drie weken lang elke ochtend een uur in het licht gezeten. Van de mensen met de blauwe lampen bespeurde 58 procent een verlichting van de klachten, in veel gevallen vergelijkbaar met het effect van antidepressiva. Drie weken later was het effect zelfs nog iets groter. Biologisch onderzoek ondersteunt deze bevindingen. We troffen een hogere melatoninespiegel aan, waardoor deze mensen beter konden slapen. Bovendien was de hoeveelheid cortisol, een stresshormoon, in hun bloed gedaald. De controlegroep deed het beduidend slechter, slechts 36 procent van hen voelde zich na het experiment beter.’
Hoe werkt lichttherapie?
‘Het idee erachter is dat de extra dosis licht een gunstige invloed heeft op de biologische klok. Dat is een gebiedje in de hersenen dat hormonen aanstuurt en zo ons dag- en nachtritme regelt. Omdat dit gebied via een zenuw rechtstreeks is verbonden met onze ogen, kunnen we die klok met licht stimuleren en bijstellen. Wat er exact gebeurt, is niet bekend. Ik heb onderzoek bij ouderen gedaan omdat bij hen de biologische klok vaak hapert en er dus veel winst te halen valt. Bij andere leeftijdsgroepen moet dat nader worden bekeken. In ieder geval staat vast dat een depressie samenhangt met een verstoorde biologische klok.’
Verwacht u dat deze therapie ingezet gaat worden bij depressies?
‘Ik hoop het wel. Gezien de onderzoeksresultaten vind ik dat het een plek verdient in de behandelrichtlijnen. Er zijn nauwelijks bijwerkingen, al zijn er weleens complicaties geweest bij migraine, oogziektes en bipolaire stoornis. Een ander voordeel is dat mensen het natuurlijke karakter ervan waarderen. Het is zogezegd een klantvriendelijke behandeling.’
Dus het enige wat patiënten nodig hebben is een lamp van een paar honderd euro, en voilà.
‘Wat mij betreft moet lichttherapie altijd onderdeel uitmaken van een behandeling. Je kunt mensen die depressief zijn niet aan hun lot overlaten door ze een lamp in de handen te drukken en succes te wensen. Ook moet je ze screenen vanwege de bijwerkingen, bijvoorbeeld hypomanie bij patiënten met een bipolaire stoornis. Wat overigens zelden voorkomt.'
Hoe lang beklijven de gunstige effecten?
‘Dat is de grote vraag. Sommige patiënten met een winterdepressie hebben genoeg aan één behandeling in oktober, anderen krijgen nog een booster-sessie in januari. Hoe het bij niet-seizoensgebonden depressies uitpakt, moeten toekomstige studies aantonen.’
Farmaceuten zullen niet gelukkig zijn met deze resultaten.
‘Dat kan ik me goed voorstellen. Maar leveranciers van lampen zijn dat wel.’ (MT)
Lees hier de samenvatting van het onderzoek Bright Light Treatment in Elderly Patients with Nonseasonal Major Depressive Disorder in Archives of General Psychiatry, vol. 68, no.1, januari 2011
©Psy 10-01-2011
