Psychiaters niet onder indruk van nieuw antipsychoticum
Nederlandse psychiaters zijn nauwelijks onder de indruk van het nieuwe antipsychoticum Saphris dat op de Amerikaanse, en straks waarschijnlijk op de Europese markt komt. Hoogleraar psychiatrie René Kahn: ‘Het is niet fundamenteel anders dan bestaande medicijnen’.
Een ‘doorbraak’, een ‘kaskraker’, een ‘mijlpaal waar lang reikhalzend naar is uitgekeken’. Met dergelijke loftuitingen maakten Nederlandse media onlangs bekend dat medicijnfabrikant Schering-Plough, het moederbedrijf van Organon, het nieuwe antipsychoticum Saphris op de Amerikaanse markt mag brengen. Als de Europese registratieautoriteit EMEA het ook goedkeurt zal het, waarschijnlijk over een jaar, in Europa verkrijgbaar zijn. Is dit het antipsychoticum waar patiënten en psychiaters al jaren op zitten te wachten?
Weinig verschil
Nou nee. Hoewel René Kahn, hoogleraar psychiatrie aan het UMC Utrecht, niet in detail wil treden – specifieke informatie heeft hij in vertrouwen gekregen – wil hij in algemene zin wel kwijt dat het medicijn geen reden geeft om de loftrompet af te steken. ‘De werkzame stof, asenapine, verschilt wat betreft werkingsmechanisme, effectiviteit en bijwerkingen niet van de bestaande, vooral moderne, antipsychotica. Het blijkt wel tot minder gewichtstoename te leiden, maar dat geldt voor sommige andere antipsychotica ook.’
Te hoge verwachtingen
Ook Cees Slooff, psychiater bij GGZ Drenthe, waarschuwt voor te hoge verwachtingen. ‘Sinds begin jaren negentig hebben we wel vaker gedacht dat een nieuw antipsychoticum een doorbraak zou betekenen, maar de afgelopen vijftien jaar hebben we vaak gas terug moeten nemen. We weten dat asenapine een aantal negatieve bijwerkingen niet heeft, maar daarin onderscheidt het zich, voor zover ik weet, niet van een aantal bestaande middelen.’
Farmacologische eigenschappen
Anton Loonen, bijzonder hoogleraar farmacotherapie bij psychiatrische patiënten en klinisch farmacoloog bij GGZ West-Noord-Brabant is er evenmin van onder de indruk: ‘Ik heb er geen recente informatie over. Maar drie jaar geleden was ik betrokken bij een trial naar de farmacologische eigenschappen van dit medicijn en toen bleek niet dat het meer te bieden had dan andere atypische antipsychotica als Risperdal, Seroquel en Zyprexa.’
Ook voor manische depressie
En het feit, waarmee de fabrikant wappert, dat Saphris het eerste medicijn is dat de Amerikaanse toelatingscommissie FDA heeft goedgekeurd voor zowel de behandeling van acute schizofrenie bij volwassenen als van manische depressiviteit? Is dat dan een doorbraak? Alle drie wijzen erop dat dergelijke medicijnen al jaren bestaan. ‘Veel antipsychotica hebben een stemmingsstabiliserende werking’, zegt Loonen. ‘Alleen’, zo verduidelijkt Kahn, ‘het is voor het eerst dat een medicijn tegelijkertijd voor beide stoornissen wordt goedgekeurd. In de behandelpraktijk praktijk is dat echter niets nieuws.’
Krachtiger en andere werking
Volgens Slooff zou een nieuw antipsychoticum pas een doorbraak zijn als ‘je weet voor welke specifieke groep patiënten het werkt en er geen bijwerkingen zijn. Kahn denkt dat patiënten vooral baat hebben bij een antipsychoticum dat veel krachtiger en beter werkt voor meer symptomen. ‘Bestaande antipsychotica verminderen bijvoorbeeld niet de cognitieve verschijnselen die gepaard gaan met schizofrenie, zoals afname van concentratie.’ Uit wetenschappelijk oogpunt zou het volgens hem zeer interessant zijn als er een antipsychoticum wordt ontwikkeld met een fundamenteel ander werkingsmechanisme in het brein.
Leponex
Kahn: ‘Nu werken alle medicijnen via het dopamine-systeem. Als blijkt dat een ander systeem in de hersenen betrokken is bij schizofrenie, kan dat interessant materiaal opleveren.’
Volgens Loonen is het vooral wachten op een antipsychoticum met de werkzaamheid van Leponex, maar zonder de negatieve bijwerkingen. ‘Een bepaalde groep patiënten heeft geen baat bij welk antipsychoticum dan ook, alleen bij Leponex. Als de fabrikant kan aantonen dat Saphris die werking heeft, maar dan zonder bijwerkingen, dan zou het een doorbraak zijn.’
Fabrikant zwijgt
Of Saphris die werking heeft, blijft ongewis. De woordvoerder van Schering-Plough: ‘Zolang de Europese registratieautoriteiten het medicijn nog niet hebben goedgekeurd, mogen wij er niets over melden.’ En waarom zou Saphris dan een kaskraker zijn? ‘Omdat er nog een grote groep patiënten is die onvoldoende baat heeft bij de huidige antipsychotica. Er is nu eenmaal behoefte aan.’
Ypsilon, de familievereniging van patiënten met schizofrenie, zegt in principe alle nieuwe antipsychotica te verwelkomen. Directeur Bert Stavenuiter: ‘Er zal altijd een groep patiënten zijn die er baat bij heeft. Maar hoe groot die groep is en welke patiënten daaronder vallen, weten we niet.’ (MvR)
© Psy 26-08-2009
