17 mei 2012

Psychoanalyse uit basispakket

Het College voor Zorgverzekeringen heeft bepaald dat psychoanalyse niet meer vanuit het basispakket betaald wordt. Langdurige psychoanalytische psychotherapie blijft wel vergoed worden.

Op basis van een literatuuronderzoek concludeert het College voor Zorgverzekeringen dat psychoanalyse niet voldoet aan ‘de stand van wetenschap en praktijk’. Naar de mening van het CVZ zijn er te weinig goede studies over de werkzaamheid van psychoanalyse te vinden. Het College wil daar overigens niet mee gezegd hebben dat psychoanalyse niet effectief is. Er is alleen onvoldoende bewijs voor.

Nieuwe gevallen
Cliënten die nu in psychoanalyse zijn, krijgen de kosten nog gewoon vergoed. Maar dat geldt niet voor nieuwe gevallen. Die moeten de kosten – 12.500 euro per jaar – voortaan zelf betalen. Tot nu toe waren er jaarlijks rond de zeshonderd cliënten in psychoanalyse. In totaal bedroegen de kosten daarvan zevenenhalf miljoen euro op jaarbasis.

Cliënten niet gehoord
Voorzitter Veronica Nijenhuis van het Cliëntenplatform voor Psychoanalyse en Psychoanalytische Psychotherapie (Cppp) is er beduusd van dat het CVZ zijn standpunt al definitief bepaald heeft. Ze vindt het ‘teleurstellend’ dat het CVZ alleen op basis van een literatuuronderzoek tot deze conclusie komt. ‘Cliënten zijn helemaal niet gehoord. Terwijl ons door het CVZ was beloofd dat wij geconsulteerd zouden worden.’

Forse reductie
Bestuursvoorzitter Rob van der Plank van het Nederlands Psychoanalytisch Instituut (NPI) noemt het besluit ‘een zwarte dag voor de psychoanalyse. Aan een langjarige traditie die voor een kleine groep heel goed werkte, komt zo met één pennenstreek een einde’. Voor het NPI betekent het op termijn een forse reductie van de omzet. Jaarlijks nam het Instituut een vijfde van alle psychoanalyses voor zijn rekening. ‘Voor ons gaat het om ongeveer een kwart van onze omzet.’

Voorwaardelijke financiering
Van der Plank stelt dat het NPI de laatste jaren juist veel geïnvesteerd heeft in onderzoek. ‘Ik vind het teleurstellend dat het CvZ dat niet in zijn besluitvorming heeft meegenomen.’ Toch geeft hij de moed niet op. Samen met de Universiteit Maastricht – en mogelijk ook het Amsterdamse AMC – is het NPI bezig een dubbelblind gecontroleerd onderzoek op te zetten naar de werkzaamheid van de psychoanalyse. Hij ziet nog mogelijkheden in voorwaardelijke financiering. Een optie die het CVZ ook open laat. In de brief aan minister Klink wijst hij met klem op dat alternatief. (MvK)

Lees hier de uitspraak van het College voor Zorgverzekeringen

Lees hier de brief van het NPI aan minister Klink

Lees hier de opinie Exit psychoanalyse uit Psy 4 2010 

© Psy 26-3-2010

Ter aanvulling: Zorgwekkend dat kwaliteitskeurmerk als een BIG-gerigistreerd behandelaar er niet toe doet; wat is dan nog de waarde van degelijke scholing? Tot slot: als een RCT uitwijst dat stokslagen significant verbetering in de klachtenrapportage opleveren, gaat het CVZ dat vergoeden? Nee, hier moet een overheid ingrijpen in de macht van de geprivatiseerde zorgverzekering.
J.L.
wo 14/04
PA is wel degelijk bewezen effectief; luister maar naar mensen die een analyse hebben afgerond. Niet voor iedereen, dat is geen enkele therapie. De wetenschapsfilosofische vraag is terecht; elk positief-wetenschappelijk onderzoek schiet hier tekort en gebruik van de resultaten door CVZ is op de keper beschouwd arbitrair. PA op die manier meten staat haaks op het PA gedachtegoed. Wie van neuropsychologische evidence houdt, kan onderzoeken van Bucci lezen. Ook in de reacties hier toont zich veel meer een ideologische strijd dan een wetenschappelijke.
J.L.
wo 14/04
Beste DrHaggis. Kan je me aangeven waar je in het besluit van het CVZ hoort wat 'goede wetenschap' is, ik kan het zelf namelijk niet ontdekken. Het besluit van het CVZ lijkt me niet meer dan een interpretatie van de voornaamste onderzoeksconclusie dat er GEEN evidence is gevonden voor de werkzaamheid van PA, er wordt nergens gezegd dat PA niet werkzaam is. Over Huibers, als een onderzoeker niet wil dat zijn conclusies geïnterpreteerd of toegepast worden dan moet hij geen onderzoek doen. Het betrof hier geen fundamenteel wetenschappelijke onderzoeksvraag, en zelfs daar is het naief te verwachten dat niemand iets me je conclusies doet. Tot slot, mijn persoonlijke wetenschapsfilosofische voorkeur lijkt me niet terzake doend in deze discussie.
Marco Kleen
za 10/04
Dag Marco,
met de beste wil van de wereld kan ik in mijn eerder argument geen ad hominem aanval vinden, maar ik zal de kern nogmaals verduidelijken: het punt is dat met dit besluit het gevaar dreigt dat het CVZ beslist wat goede wetenschap is. Zie ook de actuele reacties van Marcus Huibers en Maurice Timmermans. Het is een misvatting te denken dat met EBM het definitieve woord over de legitimatie van medisch handelen gevallen is. Wat is jouw wetenschapsfilosofische positie?
DrHaggis
do 08/04
Beste DrHaggis. Mooi om te zien dat de klassieke psychoanalytische manier om zich te verweren tegen vermeende kritiek door degene die kritiek heeft aan te vallen in plaats van te reageren op de inhoud van wat hij zegt, nog steeds toegepast wordt. Jammer dat het anoniem gebeurt, eenzijdig. Je opmerking dat cognitieve schema's "alleen maar theoretische constructen zijn zonder externe validiteit" zou heel goed waar kunnen zijn, maar zegt niets over de effectiviteit van SCT. Deze is namelijk wél onderzocht en goed bevonden, waarmee de kans dat SCT hetzelfde overkomt als PA klein is.
Marco Kleen
do 08/04
Begrijpelijk, maar soms heel erg pijnlijk, dat mensen alleen door hun eigen bril willen kijken. Laten de opleidingen toch een steekje vallen?
P.Ch.Klijsen
do 08/04
Lees het boekje De Zielenmarkt van Barendregt
W.F.Willems
wo 07/04
Marco,
niet alle wetenschap is natuurwetenschap. Misschien goed om Karl Jaspers er eens op na te slaan. Je eerste mail leek te getuigen van misplaatst triomfalisme. Misplaatst vooral vanwege je latere bijzinnetje 'in verzekeringstechnische zin'. Denk je echt dat dit besluit een wetenschappelijke is? Ernstig naïef. Wie weet bedenkt het CVZ over een tijdje dat de gepostuleerde 'schema's' van de cognitieve therapie eigenlijk ook alleen maar theoretische constructen zijn zonder externe validiteit, dan kan zeker de langdurige, dure, schemagerichte therapie afgeschaft wegens slechte wetenschappelijke onderbouwing. Kortom: wie zijn kaarten alleen op EBM zet, heeft niet alleen een te nauwe blik op de geest, maar levert zich uit aan diegenen die de zeggenschap hebben over de feiten. Niet slim.
DrHaggis
wo 07/04
Om nu aan te geven wat voor onderzoekers en therapeuten een eerste stap zou kunnen zijn hoe je de mate van evidence based zijn kunt testen: zoek psychoanalyse op in de Cochrane Libraries, de belangrijkste objectieve database van reviews van behandelmethoden. Voor psychoanalyse ga naar http://www2.cochrane.org/reviews/en/index_list_all_reviews.html en zoek naar het woord 'psychoanalysis'. Je krijgt één hit, nl psychoanalyse bij schizofrenie, zonder bewezen effect.
Marco Kleen
za 03/04
Beste Koos. Hoewel er therapieën bestaan die gebaseerd zijn op analytisch gedachtengoed gaat geen van de aangehaalde studies over psychoanalyse, en dat is wel waar het besluit van het CVZ over gaat. In het artikel staat expliciet dat het niet gaat over langdurige psychodynamische therapie, de vorm van therapie waar de studies over gaan waaraan je refereert. Van belang is om te beseffen dat in de studies langdurige PD therapie vergelegen wordt met kortdurende PD therapie, dus niet met andere vormen van therapie. Je kunt dus opnieuw niets over werkzaamheid zeggen.
Marco Kleen
za 03/04
De website psycho-praxen.de noemt het Katamnesenprojekt (1988), de studie van Rudolf (1991), het onderzoek van Heinzel e.a. (1996), de Münchner Psychotherapiestudie van Huber e.a. (1997) en de studie van Keller e.a.(1997). In de omvangrijke Stockholm-Studie constateerde Sandell (1997) dat langdurige behandelingen met een intensief contact duidelijk meer effect hebben dan behandelingen met wekelijkse bijeenkomsten. Ook uit zorg-economische data blijkt dat langdurige behandelingen effectief zijn. Een uitgebreide gebruikersstudie tenslotte laat zien dat cliënten met een langdurige therapie duidelijk tevredener zijn met het resultaat dan cliënten die een kortlopende therapie hebben gevolgd.
Koos Roseboom
vr 02/04
Ik ben reeds jaren behandeld bij GGZ en verslavingszorg en heb helaas moeten constateren dat het vaak onvoldoende helpt. Je moet het toch zelf doen en met hulp van zelfhulpgroepen en ervaringsdeskundigen kom je een heel eind. De kosten in de gezondheidszorg kunnen stukken omlaag. Zelf verslaafd geweest en na een half jaar besloten ambulant verder tegaan. Reiskosten werden niet vergoed € 30 per week. Opname a 250€ per dag wel.
Onvoorstelbaar. Men moet beter letten op de mensen die er misbruik van maken en binnen een jaar 7 keer verslaafd opgenomen worden. Willen die wel behandeld worden. Maar goed ik ben het met de heer of mevrouw Pat eens dat zelfhulpgroepen en of ervaringsdeskundigen een hele goede aanvulling kunnen zijn en een hoop geld kunnen besparen
Jaap Lovink
vr 02/04
Beste Monique. Uit jouw reactie en die van het NPI, begrijp ik dat p.a. wel onderzoek wil doen en dat dit nu bezig is. Tegelijkertijd is p.a. de langstbestaande vorm van psychotherapie, als ik me niet vergis bestaat p.a. bijna 100 jaar langer dan CGT! In de tijd kan je een hoop onderzoek doen, waarom is dat nooit gedaan? Waarom pas beginnen als de druk verhoogd wordt vanuit verzekeringsmaatschappijen? Ook snap door deze berichten niet helemaal meer hoe het nu in elkaar zit: is de effectiviteit van p.a. nou wel of niet te onderzoeken? En nogmaals, het gaat hier niet om een vergelijking met CGT, maar om de wetenschappelijke waarde van psychoanalyse. Een vergelijking met CGT zou je pas kunnen doen nadat bewezen is dat psychoanalyse uberhaupt een effect heeft.
Marco Kleen
do 01/04
Beste Marco,
Ook psychoanalytici staan open voor onderzoek. Sterker nog, er wordt volop onderzoek gedaan naar de werkzaamheid van psychoanalyse. Onderzoek naar pschoanalyse duurt echter langer en is moeilijker dan naar CGT, dus zijn er minder onderzoeken en dus minder 'bewijs'. Dit is dus een oneerlijke vergelijking en betent niet dat de behandeling niet deugt! Zo'n opvatting getuigt van kortzichtigheid. Onderzoek tot nu toe is echter wel degelijk positief voor de werkzaamheid.
Monique
do 01/04
PS Even ter info: zelf geef ik een vorm van gedragstherapie die ook nog niet de evidence based status heeft zoals cogn gedr. therapie dat heeft, namelijk Acceptance and Commitment Therapy (ACT). ACT staat echter open voor wetenschappelijk onderzoek naar effectiviteit en processen en beschouwt dit als een essentieel onderdeel om de interventies inhoudelijk te verbeteren. Dit alleen even om aan te geven dat je niet per sé of 'voor' of 'tegen' evidence based werken hoeft te zijn, er bestaan middenwegen.
Marco Kleen
do 01/04
Jammer dat je het ziet als 'elkaar afmaken', zo zie ik deze discussie helemaal niet. Volgens mij hebben we het op een respectvolle wijze over waar de cliënt al dan niet het best mee gediend is, en of we dit kunnen vaststellen ja of nee. Het onderscheid tussen theorie en praktijk, of tussen scholen, is in deze kunstmatig: cliënten zijn (volgens mij) gebaat bij goed onderzoek waarmee de werkzaamheid, effectiviteit en efficientie van interventies die ze krijgen bestudeerd worden. En inderdaad, je kunt niet alles (goed) meten. En, zelfs als je richtlijnen hebt dan moet je naar de mens blijven kijken die voor je zit. Dat is overigens geen reden om geen onderzoek te doen, toch?
Marco Kleen
do 01/04
Waarom zou je het effect van PA per definitie niet kunnen aantonen? Ik ga in therapie, omdat ik bv. een paniekstoornis heb. Daar komt nog bij dat ik mij steeds afhankelijk opstel in relaties. Angst en depressie zijn te meten. Afhankelijke persoonlijkheidskenmerken ook. Het resultaat zal ook gemeten worden via de ROM en de GAF. Uiteindelijk zul je ook het resultaat op langere termijn moeten vaststellen. Ben ik na 5 jaar nog steeds paniekvrij? Bij CGT is het effect op korte en langere termijn (5 jaar) aangetoond. Bij psychoanalyse niet: zo eenvoudig is dat.
elinev
do 01/04
Wat ontzettend jammer weer, dat therapeuten van verschillende stromingen elkaar hier verbaal lopen af te maken terwijl het woord 'cliënt' niet of nauwelijks valt! Daar zou het om moeten gaan: de mens die behandeling nodig heeft, niet het ego van de behandelaar!
Rianne Euwe, CVP Riagg Rijnmond
wo 31/03
Ik denk dat de bereidheid om te meten of behandelingen effect hebben erg groot is bij behandelaars. Ik denk ook dat het meten van het effect van psychoanalyse erg moeilijk is, aangezien er met name aan onbewuste processen gewerkt wordt en je niet een dubbelblind onderzoek kan opzetten. Ook kan je niet met een placebogroep vergelijken.
Ik zou het een verarming van het vak vinden als we alleen maar evidence-based gingen werken. Daar gaat het namelijk niet om. Het is een vak dat draait om betekenisgeving en het verlichten van problemen van mensen. De manier waarop je dat doet is niet altijd volgens richtlijnen, niet altijd evidence-based.

Aangetoond is ook dat meer dan de helft van de werking van psychotherapie ligt in de 'aspecifieke factoren'. Ook moeilijk om dat te testen..
Michiel
di 30/03
Volgens mij is de zere plek niet de door Michiel genoemde quasi-wetenschappelijke status van psychoanalyse, maar dat verzekeraars geen behandeling willen vergoeden waarvan je per definitie het effect niet kunt aantonen. Als je p.a. vergoedt zou je biechten, astrologie en Jomanda ook moeten vergoeden. Misschien doe je mensen juist wel tekort door ze zo'n therapie aan te bieden, misschien doe je de samenleving tekort door ze daarvoor te laten betalen?

Interessant onderwerp!
Marco Kleen
ma 29/03
Ik als ervaaringsdeskundige en hulpverlener, vind en hoop, dat iedereen eens naar de patient(client) van de toekomst gaat kijken. En als we met zijn allen naar het verleden kijken. En logisch nadenken, komen de zorgverzekerraars ook heus wel over de brug want betere zorg, betekend in de ggz dat er in de toekomst goekopere zorg mogelijk is. Door gebruik te maken van goedkopere krachten als bijvoorbeeld ervaaringsdeskundige, vrijwlligers of familie en vrienden van clienten.

Volgens mij.
M. Plat
za 27/03
Het bovenstaande artikel gaat niet over scholenstrijd, het gaat over de BEREIDHEID van therapeuten om te laten onderzoeken of wat ze doen enig effect heeft. Met het stellen dat effect per definitie niet gemeten kan worden graaft de p.a. zijn eigen graf (in verzekeringstechnische zin). Voor die draaideur GGZ is (meer) geld nodig. Reken nu eens uit hoeveel sessies je zou kunnen geven voor die 12500 euro per jaar die nu uitgegeven worden aan 1 client die p.a. krijgt. Dat zijn per cliënt 147 sessie (van 85 euro) per jaar! Dat is duur en veel voor iets waarvan je de werking niet kunt aantonen. Daarbij, de gemiddelde p.a. client is doorgaans een heel ander persoon dan de draaideur GGZ client.
Marco Kleen
za 27/03
Zo vermoeiend altijd, de strijd tussen de verschillende stromingen!
Je zou bijna vergeten dat alle psychologen en psychiaters eenzelfde doel zouden moeten beogen, mensen met een enorme lijdensdruk helpen het leven weer aan te kunnen! Prachtig om je achter evidence based therapie te verschuilen Marco, maar kijk eens naar de draaideur in de GGZ. Mensen die op hun vragenlijstje invullen dat het goed met ze gaat, maar na een jaar, of twee, weer terugvallen in hun oude ziekmakende patronen.
Er zijn mensen misschien veel mensen die met een pleister en wat tips weer vooruit kunnen, maar de enkeling (600 mensen per jaar, waar hebben we het over..) die niet zonder verdergaande operatie kan laten we nu stikken.
S.B.
za 27/03
.. waarmee je direct de vinger op de zere plek legt: Psychoanalyse is erg moeilijk wetenschappelijk te testen, aangezien de uitgangspunten van de therapie niet volgens een vast stramien verlopen en de behandeling juist niet over feiten, maar over beleving gaat.

Ik word eerlijk gezegd wel een beetje moe van het "evidence-beest".. er zijn veel meer factoren bij een succesvolle behandeling dan je wetenschappelijk kan meten. Ik heb het gevoel dat er op deze manier veel mensen tekort wordt gedaan.

- Michiel
Michiel
vr 26/03
Nee, mijn reactie is typerend voor iemand die alleen technieken gebruikt die hun waarde in wetenschappelijk onderzoek bewezen hebben.
Marco Kleen
vr 26/03
Tja Marco, jouw reactie is typerend voor een gedragstherapeut die niet in gesprekstherapie gelooft.
W. Goudriaan
vr 26/03
Kleine correctie: "Aan een UITERMATE INEFFICIËNTE, HELE DURE langjarige traditie die voor een kleine groep heel goed werkte, komt zo met één pennenstreek een einde". En waaruit blijkt dat het zo "goed werkte" voor die kleine groep, is daar onderzoek naar gedaan dan?
Marco Kleen, gz psycholoog, gedragstherapeut VGCt
vr 26/03