Psy - Tijdschrift over geestelijke gezondheid en verslaving

Een psychiatrisch kookboek, noemen ze het, ‘met recepten voor goed handelen, en tips en waarschuwingen over alle onderwerpen die voor het ambacht van de bemoeizorg van belang zijn’. Want bemoeizorg is een ambacht, en dat wordt nog te veel over het hoofd gezien, menen de auteurs.

Vakkennis beperkt
Mensen helpen die niet geholpen willen worden: dat vraagt om specifieke vaardigheden, weet Jules Tielens, die al elf jaar als psychiater werkt bij het Amsterdamse Rehabteam van Mentrum, onderdeel van Arkin. Het Rehabteam verleent hulp aan dakloze psychiatrisch patiënten. ‘Over de vaardigheden van het ambacht ‘bemoeizorg’ is nog heel weinig bekend en geschreven’, zegt Tielens. ‘Tijdens sollicitatiegesprekken met kandidaten voor het Rehabteam merk ik steeds weer dat de vakkennis vaak beperkt is. In opleidingen wordt er nauwelijks aandacht aan besteed. Ik geef zelf onderwijs, en moest het lesmateriaal meestal zelf schrijven.’

Openingszin
‘Onderzoeken, ja, die zijn er genoeg’, verzucht Tielens. ‘Over het nut van bemoeizorg, en hoe het georganiseerd moet worden. Maar als je vraagt: welke openingszin roep je door de brievenbus tegen een wantrouwige psychotische patiënt die de deur niet opent? Dan blijft het stil.’

Slecht onderzoek
De ondertitel ‘kwaliteit met 0% wetenschap’ is dan ook een sneer naar collega’s die al hun handelen baseren op wetenschappelijk onderzoek. ‘Het moet tegenwoordig maar allemaal evidence based zijn, daar zijn we in doorgeslagen. Ik ben zeker niet tegen onderzoek, maar te veel onderzoek zit methodologisch slecht in elkaar. Het is korte termijnwerk dat bovendien soms wordt gefinancierd door pillenfabrikanten. Menselijk gedrag wordt door ontelbare factoren beïnvloed, terwijl onderzoek zich slechts kan richten op één of twee factoren. Die wetenschappelijke denkwijze gaat in veel gevallen niet op.’

Ervaring
Bovendien is een groot deel van wat behandelaars doen nu eenmaal niet evidence based, zegt Tielens. ‘Maar dat wil niet zeggen dat er over dit dagelijks werk geen verstandige dingen te zeggen zijn. Dat heeft te maken met ervaring. Als je naar de kapper gaat, dan weet je wanneer je buiten staat of het een goede kapper was of niet. Daar hoef je geen wetenschapper voor te zijn.’

Praktische tips
Daarom besloten Tielens en Verster een boek te schrijven dat louter gebaseerd is op ervaring. De adviezen en ‘lessen’ zijn praktisch en gedetailleerd, bijvoorbeeld het advies om je hart aan te raken nadat je een islamitische klant de hand hebt geschud – een teken van respect. Sommige adviezen zijn verbazingwekkend voor de hand liggend, zoals het gebod de patiënt geen valse beloften te doen, en in een gesprek met een psychoticus niet van de hak op de tak te springen. Tielens: ‘Ik kan je op een briefje geven dat die fouten worden gemaakt. Wij hebben dit boek geschreven aan de hand van situaties die we vaak in de praktijk zijn tegengekomen.’

Cliché
Sommige wijsheden in het boek lijken cliché’s, geeft Tielens toe. ‘Alle cliché’s in dit boek zijn nodig. Eén van de motto’s luidt: niets moeilijkers dan het eenvoudige. Als we al die vanzelfsprekendheden nu eens goed zouden doen, dan zou de zorg al honderd procent verbeteren.’ (CS)

Het boek wordt uitgegeven door De Tijdstroom.
Voor meer informatie over het boek, klik hier

De exemplaren van Bemoeizorg zijn gewonnen door
A. Pruijssers - de Jong
Geesje Tinholt
J.R. Vreugdenhil
Marina Spijkerman
Reina Dijkema
Cees van Die
Sanne Hiehle
Liliane Coppens
Monique Eland
Arno Ekkelkamp
Zij krijgen het boek thuisgestuurd

© Psy 03-02-2010