Psy - Tijdschrift over geestelijke gezondheid en verslaving

Stipt om 10.00 uur meldt CDA-politica Hanke Bruins Slot zich maandag 23 januari bij de receptie op locatie Zon & Schild. Wij hebben haar uitgenodigd omdat het belangrijk is dat politici een goed beeld hebben van de dagelijkse werkelijkheid in de geestelijke gezondheidszorg. Bruins Slot, sinds 2010 lid van de Tweede Kamerfractie van CDA met onder andere geestelijke gezondheidszorg in haar portefeuille, grijpt de uitnodiging met beide handen aan.

Eerste programmaonderdeel bij GGz Centraal bestaat uit een gesprek met Henk ter Avest, lid raad van bestuur en Alie van den Berg, directeur zorg regio Oostelijk Utrecht. Na een korte terugblik op de geschiedenis die aan GGz Centraal vooraf ging, komt het onvermijdelijke ter tafel: de forse bezuinigingen die de geestelijke gezondheidszorg over zich heen krijgt. Hoewel Bruins Slot betoogt dat de eigen bijdrage onder druk van het CDA lager is uitgepakt dan oorspronkelijk bedoeld door het kabinet, blijft de conclusie: de zwaksten in onze samenleving worden hiermee onevenredig hard getroffen. Met als risico dat zij niet de zorg krijgen die nodig is en dat problemen naar de samenleving worden verschoven.

Dat de eigen bijdrage juist in de ggz als ‘pilot’ wordt ingevoerd, vinden de bestuurders onbegrijpelijk. Juist omdat deze sector als geen ander kritisch naar de kosten kijkt. En volop inzet op ambulantisering: zorg niet zwaarder dan nodig, liefst ambulant en wijkgericht in Fact-teams, dicht in de leefomgeving van patiënten en hun naasten. Plus vol inzet op terugvalpreventie. Met onder andere als doel: (financiële) ruimte overhouden om de asielfunctie overeind te houden voor mensen die hier zo nu en dan op aangewezen zullen blijven; sommige psychiatrische ziekten hebben nu eenmaal een chronisch beloop.

Op hol geslagen bureaucratie

Ander pijnpunt dat Ter Avest en Van den Berg met succes onder de aandacht van de politica brengen: de op hol geslagen bureaucratie in de zorg. Beide bestuurders hekelen de bureaucratische rompslomp die ggz-instellingen over zich heen krijgen. Registeren is nodig om verantwoording af te leggen over de kwaliteit van zorg die je levert. En over je bedrijfsvoering. Maar veel dezelfde gegevens moeten bij verschillende toezichthouders worden aangeleverd; dubbel werk dat op hulpverleners overkomt als wantrouwen. Bruins Slot blijkt het volmondig met de bestuurders eens te zijn: ‘Alles wat je dubbel moet registeren, moet eraf. Zéker die zaken die we voor de bühne doen!’

Norm: nul procent separeren

Op verzoek van Bruins Slot volgt hierna een bezoek aan een afdeling die zich bezighoudt met het terugdringen van dwang en drang in de behandeling. Afdeling Kastanjehof biedt 100 specialistische behandelplaatsen aan mensen die op enig moment ‘intensive care’ nodig hebben. Bijvoorbeeld aan mensen met schizofrenie en aan mensen die zowel psychiatrische als verslavingsproblemen hebben. Hoofdbehandelaar en geneesheer-directeur Fred Karman, Gerda Kleinrensink, manager bedrijfsvoering en verpleegkundig specialist Liselore Schickendantz vertellen haar daar meer over beleid en dagelijkse praktijk rond de toepassing van dwang en drang. Eén van de normen die het behandelteam nastreeft is: nul procent separeren. Tegelijkertijd leert de realiteit dat dit een onmogelijk streven is. Toch wordt er alles aan gedaan om separeren te voorkomen. Als het nodig is kan de zorg worden opgeschaald. Van een persoonlijke signaleringsplan om te voorkomen dat de spanning bij een patiënt oploopt naar een eenpersoonkamer. Vervolgens via een comfortroom die open blijft maar waar iemand zich kan terugtrekken tot het zwaarste middel: een separeer waar de patiënt in wordt opgesloten als hij een gevaar voor zichzelf of voor anderen is en als dat gevaar echt niet op een andere manier kan worden afgewend. Bij uiterste nood en zo kort mogelijk. Met de bezuinigingen die het kabinet ggz-instellingen oplegt, ligt het risico op de loer dat het aantal separaties weer zal stijgen. Voor een veilig afdelingsklimaat met zo min mogelijk dwang en drang immers is voldoende gekwalificeerd personeel nodig.

Dit gun je iedereen

Hierna bezoekt Bruins Slot de palliatieve unit op het Zon & Schild-terrein. Op deze voor de ggz unieke afdeling worden terminale psychiatrische patiënten en hun naasten waardig en intensief begeleid. In reguliere hospices kunnen deze patiënten vanwege hun psychiatrische problemen niet terecht. In de palliatieve unit kunnen zij tot hun overlijden verblijven, waarbij zo goed mogelijk tegemoet wordt gekomen aan hun laatste wensen en noden. Een onderwerp dat erg leeft in de ggz maar nog niet overal even goed op de kaart staat. Hoofdbehandelaar en verpleegkundig specialist op de palliatieve unit, Wubbien Wesselink en psychiater / medisch manager van Symfoa/Meander Centrum voor psychiatrie, Mirjam Verhoef, gaan hier dieper met Bruins Slot in op de nauwe samenwerkingsverbanden die in deze regio zijn ontstaan tussen somatische en psychiatrische specialisten. De politica bekijkt ook de film ‘Mijn tante is thuis gestorven’ die een patiënt en haar familie volgt tijdens haar laatste levensfase op de palliatieve unit. ‘Warm en met veel oog voor menselijke waardigheid. Dit gun je iedereen’, aldus Bruins Slot.

Het programma loopt ten einde. Als laatste blikt Bruins Slot kort terug op haar werkbezoek in gezelschap van Bas Schreuder, voorzitter van de raad van bestuur van GGz Centraal en Henk ter Avest. Beide bestuurders maken van de gelegenheid gebruik om een overheidsbeleid te bepleiten dat niet zoals nu per jaar en per politieke kleur varieert, maar dat bestendig is. Gericht op de langere termijn zodat ggz-instellingen hier daadwerkelijk op kunnen sturen. Een beleid dat zich niet alleen richt op goedkopere zorg dicht in de maatschappij, maar die ook de asielfunctie voor de zwaksten in onze maatschappij overeind houdt. Geleverd door professionals die graag in een innovatieve ggz-instelling werken.

Op de slotvraag wat Bruins Slot na afloop van dit werkbezoek vooral mee terug naar Den Haag neemt, luidt haar antwoord dat ze onder de indruk is van wat zich in de ggz afspeelt en van de grote betrokkenheid van medewerkers. Van de innovatie en ambulantisering. En last but not least: ‘Ik zal me er sterk voor maken om onnodige bureaucratie en de dubbele registratie te vermijden’.